ના જાપ જપ્યા, ના ધ્યાન ધર્યા
ભલે તાલ મહી, બે તાલ સહી
ભલે સૂર મહી, બે સૂર સહી
હું ગુંજન કરતો ભ્રમર રહ્યો.
એ ગુંજનમાં મેં વેદ ભણ્યા,
એ કુંજનમાં મને કૃષ્ણ મળ્યા.
આખા શ્રાવણ મહિનામાં જન્માષ્ટમી વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે.આ તહેવાર ઉજવવા માટે લોકોના હૈયામાં અનેરો થનગનાટ જોવા મળે છે. બધાના મોઢે એક જ અવાજ સાંભળવા મળે છે. એ છે, “નંદ ઘેરા નંદ ભયો,જય કનૈયા લાલ કી”.દરેક શહેર અને ગામડાઓની શેરી ગલીઓ ગોકુળમય બની જાય છે. અવનવા શણગારો દ્વારા સમગ્ર વિસ્તારને શણગારવામાં આવે છે.આ દિવસે શહેરના વિવિધ સંગઠનો તેમજ ધાર્મિક સંસ્થાઓ દ્વારા ભેગા મળીને સમગ્ર શહેરમાં રથયાત્રા કાઢવામાં આવે છે. તેમજ આ રથયાત્રાનું ઠેર –ઠેર સ્વાગત કરવામાં આવે છે.આ રથયાત્રામાં અવનવા વિવિધ ડિઝાઇનના ફ્લોટસ પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહે છે.
જન્માષ્ટમી પર્વ નિમિત્તે દરેક શહેરોમાં, દરેક મંદિરોમાં અને કેટલાક ઘરોમાં પણ વિવિધ તૈયારીઓ થતી હોય છે. જન્માષ્ટમી પર્વ અંતર્ગત શહેરમાં મટકીફોડ અને શોભાયાત્રા સહિતના કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. તો કેટલીક જગ્યાએ લોક ડાયરો, સંગીત સંધ્યા, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે. મંદિરોમાં રાત્રે ૧૨ વાગ્યે શ્રી કૃષ્ણ જન્મોત્સવ મનાવવામાં આવે છે. ઠાકોરજીને પારણે ઝૂલાવવામાં આવે છે. અને હિંડોળા શણગારવામાં આવે છે. શ્રી કૃષ્ણ ભગવાનના દર્શન માટે ભાવિક ભક્તોની મંદિરમાં મોટી સંખ્યામાં ભીડ જોવા મળે છે.અને ભક્તોનું હૃદય ગાવા લાગે છે :
રાજા રણછોડ તારી મૂર્તિ રે કેમ ભૂલી જવાય.
મનના મોહન તારી મૂર્તિ રે કેમ ભૂલી જવાય.
પીળા પીતાંબર જરકસી જામાં
મુખ પર મોરલી લાગે રૂપાળા
પાઘડીમાં ખોસેલું ફૂમતુ રે કેમ ભૂલી જવાય !
રાજા રણછોડ તારી મૂર્તિ રે કેમ ભૂલી જવાય !
આમ, સંપૂર્ણ શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે હર્ષોલ્લાસથી ઉજવાતું પર્વ એટલે જ જન્માષ્ટમી. શ્રી કૃષ્ણ ભગવાન વિષ્ણુના આઠમાં અવતાર હતા. વળી, તેમની જન્મની તિથિ પણ શ્રાવણ વદ આઠમ, આથી આ દિવસ જન્માષ્ટમી તરીકે પવિત્ર ગણાય છે. આ દિવસે ઉપવાસનું ખાસ મહત્વ છે. જન્માષ્ટમીના દિવસે કરવામાં આવેલું વ્રત વ્રતધારીને સુખ, સમૃદ્ધિ, અને સંપત્તિ આપનારું છે. જન્માષ્ટમી વ્રત કરવાથી અને ઉપવાસ કરવાથી પ્રભુ પ્રસન્ન થાય છે.
નંદઘેર આનંદ ભયો….જય કનૈયા લાલ કી….આ બે પંકિતઓ સાંભળતાની સાથે જ મનમાં એક અનોખો ભાવ થાય છે. સાથોસાથ એક દ્રશ્ય ખડુ થઇ જાય છે. શુ અગાઉના જમાનામાં અન્ય કોઇના ત્યાં બાળક જન્મ નહીં થયો હોય…શુ કોઇ બાળકનો જન્મોત્સવ ઉલ્લાસભેર મનાવાતો નહીં હોય….! હશે, પરંતુ અહીં વાત અલગ છે. આ ઉત્સવનો મર્મ જાજરમાન છે. આ તો અધર્મ ઉપર ધર્મ રૂપી વિજયી તાકાતના જન્મની ઉજવણી છે
શ્રી કૃષ્ણ જન્મ નો ઇતિહાસ એવો છે કે,દેવકીનો ભાઇ કંસ બહેનને વિદાય આપવા રથ હાંકે છે. એ વખતે આકાશવાણી થાય છે કે, “તારી બહેન દેવકીનો આઠમો ગર્ભ તને મારશે.” તેથી કંસે ભયભીત બની દેવકી અને વાસુદેવને કારાગૃહમાં પુરી દીધા હતા.
એક પછી એક કુલ સાત બાળકોનો કંસે વિનાશ કર્યો. શ્રી કૃષ્ણવતાર એટલે દેવકીજીનો આઠમો પુત્ર. શ્રાવણ વદ આઠમ, અભિજીત નક્ષત્રમાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણનો જન્મ થયો. આ સૃષ્ટિ ઉપર અધર્મનો નાશ કરી ધર્મની સ્થાપના કરવા, તેમજ ગાયો, બ્રાહ્મણો અને સંતોનું રક્ષણ કરવા ભગવાન શ્રી કૃષ્ણે ધરતી જન્મ ધારણ કર્યો.
ભગવાન શ્રી કૃષ્ણનો જન્મ થતાની સાથે જ કારાગૃહમાં દિવ્ય પ્રકાશ ફેલાયો. એ દિવ્ય પ્રકાશમાં શંખ, ચક્ર, ગદા અને પદ્મ ધારણ કરેલા ભગવાન વિષ્ણુને વાસુદેવે જોયા. અને ભગવાન વિષ્ણુએ વાસુદેવજીને કહ્યું કે, “મને ગોકુળમાં નંદબાબાને ત્યાં મુકી આવો.” અને વાસુદેવ – દેવકીને બીજા વધુ ૧૧ વર્ષ અને ૫૨ દિવસ પોતાનું ધ્યાન ધરવા કહ્યું. ભગવાન શ્રી કૃષ્ણનો જન્મ ભલે કારાવાસમાં થયો, પરંતું, ઉછેર નંદરાજાને ઘેર માતા યશોદાજીની ગોદમાં થયો. સવાર થતા જ યશોદાજીએ પુત્ર જન્મની વધાઇ સાંપડે છે.સમ્રગ્ર ગોકુળમાં ઘરે-ઘરે આનંદ અને હર્ષોલ્લાસ છવાઇ ગયો.અને દરેક ઘરોમાં , “નંદ ઘેરા નંદ ભયો જય કનૈયા લાલ કી.” નો નાદ ગુંજી ઉઠયો.
આ મુરલીધરે જે દિવસે સંસારમાં પહેલીવાર પ્રાણ ફૂક્યા, તે દિવસ ઈતિહાસમાં અમર થઈ ગયો. વાદળોનો ગડગડાટ થઈ રહ્યો હતો, વીજળી કડકી રહી હતી, મૂશળધાર વરસાદ તૂટી રહ્યો છે, આવા સમયે શ્રી કૃષ્ણનો જન્મ થયો છે. જ્યારે જીવનમાં અંધકાર છવાઈ જાય છે, નિરાશાનુ વાતાવરણ છવાઈ જાય છે, સંકટનો વરસાદ તૂટી પડે છે, દુ:ખ-દૈન્યના કાળા વાદળો ધમકી આપીને ગડગડાહટ કરે છે, ત્યારે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ જન્મ લે છે. ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને સ્વયં કહ્યું છે :
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत |
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ||
( હે ભરતવંશી, જ્યાં અને જયારે ધર્મનું પતન થાય છે અને અધર્મનું ભારે વર્ચસ્વ જામે છેતે વખતે હું સ્વયં અવતરું છું. )
જ્યારે જ્યારે આ ધરતી પર અસુરોના અત્યાચાર વધ્યા છે અને ધર્મનું પતન થયું છે ત્યારે ત્યારે ભગવાને આ પૃથ્વી પર અવતાર લઈને ધર્મ અને સત્યની સ્થાપના કરી છે. આ કડીમાં શ્રાવણ વદની મધ્યરાત્રીએ અત્યાચારી કંસનો વિનાશ કરવા માટે મથુરામાં ભગવાન કૃષ્ણને અવતાર લીધો હતો.
મનુષ્યરૂપમાં ભગવાનના આ આવતારમાંથી દરેક સમસ્યાઓનું નિવારણ મળે છે. બોધ પાઠ મળે છે. શ્રીકૃષ્ણના જીવનના તમામ પ્રસંગો શીખ, મહત્વ, બોધ સુચવી જાય છે. હસી, મજાક, ટીખળથી જીવન કેવું હર્યુભર્યું બને છે તેમજ આસપાસના વાતાવરણને પણ જીવંત બનાવે છે એ નટખટ કનૈયાની બાળ લીલાઓ પરથી જાણી શકાય છે. ઇચ્છા ના હોવા છતાં પણ જીવનમાં કેવા કેવા મહાભારત ખેલવા પડે છે કે પછી તેમાં ઉતરવું પડે છે એની લાચારી, ખુમારી દર્શાવે છે. છેવટે તો બધુ ભગવાનને જ આધીન છે, સર્વ શક્તિમાન આખરે તો ભગવાન જ છે, માત્ર કર્મ કરતા જાવ ફળની આશા રાખવી નહી, ગમે તેવા સંજોગોમાં અધર્મીઓને તાબે થવું નહીં સહિતનો જીવનબોધ પણ નટખટ કનૈયાના જીવનમાંથી જ મળે છે.
શ્રી કૃષ્ણે ગોકુળમાં ગોવાળિયાઓની સાથે ગાઢ મિત્રતા રાખી અને ગોપીઓ સાથે રાસલીલા કરી. યમુના નદીમાં રહેતો કાળીનાગ બધાને ખૂબ જ ત્રાસ આપતો હતો. આ ત્રાસમાંથી બાલકૃષ્ણે ગોકુળવાસીઓને મુક્ત કર્યા. જોકે આમ તો શ્રી કૃષ્ણે પોતાના સઘળા કર્મો દ્વારા પૃથ્વી પરના દુ:ખો જ દુર કર્યા છે. એ પછી કંસવધ હોય કે જરાસંધવધ. કૃષ્ણ પોતે માખણ ખાઈને બીજાને પણ ખાતા કર્યા. માખણમાં રહેલા પોષ્ટિક તત્વોએ બાળપણથી જ યાદવોમાં તાકાત આણી, લડાઈઓ જીતવી હોય તો શારીરિક તાકાત હોવી જરૂરી છે તેમ કૃષ્ણ માનતા. તેમણે ગાયો અને અન્ય પશુધન માનવ જેટલું જ મહત્વ આપ્યું કારણકે યાદવોની આજીવિકા તેની ઉપર આધારીત હતી. તેને દરેક પગલા પાછળ કોઈને કોઈ ચોક્કસ કારણો હતા જ. તેમણે સ્ત્રીઓને ઘરની ચાર દિવાલોમાંથી બહાર કાઢી, સ્ત્રી શકિતને સમાજના વિકાસમાં ભાગીદાર બનાવી.
કૌરવો – પાંડવોની ધર્મ લડાઈમાં ધર્મને વરેલા પાંડવોનો પક્ષ લીધો. કુરુક્ષેત્રના રણમેદાનમાં કુટુંબપ્રેમી આસક્ત થયેલ અર્જુનને ‘ભગવદ ગીતા’નો ઉપદેશ આપી સમગ્ર પૃથ્વીને જીવનના બધા જ ક્ષેત્રોમાં માર્ગદર્શન મળે એવા મહાન ગ્રંથનું સર્જન કર્યું. શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને આ બધાથી ઉપર ઉઠવા માટે કહ્યું વ્યષ્ટિથી ઉઠીને સમષ્ટિ સુધી એટલે કે સનાતન તત્વ તરફ અને જવાનો ઉપદેશ આપ્યો.
કૃષ્ણ જન્મોત્સવમાં બધા જ લોકો આનંદથી ભાગ લે છે. પરંતુ આજે એક વાત વિચારવા જેવી છે, જો આ ઉત્સવ તમામ ઘરમાં સર્જાય, બધા વાલી નંદ બને, બધી માતાઓ જશોદા બને તો પૃથ્વી પર આવનાર બાળકને કનૈયો બનતા કોઇ રોકી નહીં શકે. કંસ જેવા અધર્મીઓ પણ તેનું કાંઇ બગાડી નહી શકે….
આવા યશસ્વી, વિજયી યોધ્ધા, ધર્મસામ્રાજ્યના ઉત્પાદક, માનવ વિકાસની પરંપરાના નૈતિક મૂલ્યને સમજાવનારા ઉદ્દગાતા, ધર્મના મહાન પ્રવચનકાર, ભક્તવત્સલ અને જ્ઞાનીયો અને જીજ્ઞાસુઓની જિજ્ઞાસા શ્રી કૃષ્ણને કોટી-કોટી વંદન.
